فطرت الهی - دلسوخته ای منتظر

در این وبلاگ سعی داریم بیشتر از مبانی فکری الهی بنویسیم

فطرت الهی - دلسوخته ای منتظر

در این وبلاگ سعی داریم بیشتر از مبانی فکری الهی بنویسیم

فطرت چيست؟
فطرت الهی - دلسوخته ای منتظر
فطرت انسانی چیز خاصی نیست که بشود آن را مثل قلب و کلیه و غیره به کسی نشان داد بلکه فطرت همان آفرینش خاص الهی است که فقط به انسان داده شده و به هیچ موجودی قبل از انسان داده نشده است.
این آفرینش چند ویژگی دارد:
1- برای اولین بار به انسان داده شده
2- دین الهی منطبق با آن است
3- هرگز از بین نمی رود ولی ممکن است زیر لجن زار گناه دفن شود
نویسندگان
آخرین مطالب
امام صادق (ع) از پدرش نقل ميكند كه فرمود: كسى كه در او حرص و ترس باشد ايمان ندارد و مؤمن، ترسو و حريص و بخيل نيست. الخصال / ترجمه جعفرى، ج‏1 ؛ ص131

در ادامه ي اشكالات بر منبع بودن فطرت گروهي به برخي آيات قرآن تمسك مي كنند. از جمله ي اين آيات آيه ي 78 سوره نحل است. اين افراد اينگونه استدلال مي كنند.

بيان اشكال:

خـداوند در سـوره نحل آيه‌ى 78 مى‌فرمايد:

«و اللّه اخرجكم مـن بـطون امـّهتكم لا تعلمون شيئا و جعل لكم السّمع و الابصر و الافئده لعلّكم تشكرون‌» (نحل‌78)

«و خداوند شما را در حالي از مادر بزاد كه هيچ چيز نمى‌دانستيد و براى شما گوش و چـشم و عـقل قـرار داد تا شكر نعمت او را به جا آوريد».

اين آيه صريحا مي گويد كه ما هيچ معرفتي نداريم و از همان ابتداي تولد فاقد هرگونه معرفتي هستيم و لذا ادعاي وجود معرفت فطري ادعايي بي معناست.

جواب:

در پاسخ اين اشكال بايد گفت: بين منبع معرفت و خود معرفت در اينجا تفاوت وجود دارد و نبود معرفت دليل بر نبود منبع معرفت نيست. چرا كه معرفت ثمره ي رجوع ابزار معرفت به منبع معرفت است. لذا تنافي ندارد كه شخص همانطور كه آيه ي «والله اخرجكم من بطون...» مي فرمايد در ابتدا معرفتي نداشته باشد اما منبع معرفت يعني فطرت را داشته باشد. اين درست مثل كودكي است كه به منبع محسوسات يعني عالم خارج توجه ندارد اما چنين منبعي وجود دارد.

استاد شهید مرتضی مطهری هم به همین معنا تصریح کرده؛ آن‌جا که پس از بحث‌های گوناگون دربارة فرضیّات افلاطون، کانت و حکیمان مسلمان دربارة معارف فطری به جمع‌آوری آیات پرداخته‌ است:

پس فطریاتی که قرآن قائل است، از نوع فطریّات افلاطونی نیست که بچّه قبل از این‌که متولّد شود ،اینها را می‌دانسته و مجهّز به این‌ها به دنیا می‌آید؛ بلکه به معنای این است که استعداد این‌ها در هر کسی هست به طوری که همین قدر که بچّه به مرحله‌ای رسید که بتواند این‌ها را تصوّر کند، تصدیق این‌ها برایش فطری است؛ پس آیة «وللّه اخرجکم من بطون امّهاتکم لا تعلمون شیئا و جعل لکم السمع و الابصار و الافئده لعلکم تشکرون، با این مسأله که توحید، فطری است و با این  مسأله که قرآن بسیاری از مسائل را به عنوان (تذکّر) ذکر می‌کند، منافات ندارد؛ چون (فطری است) به معنای این است که احتیاج به آموزش و استدلال ندارد، نه به این معنا که قبل از آمدن به این دنیا آن‌ها را می‌دانسته تا در این‌صورت این دو آیه با یک‌دیگر منافات داشته باشند.[1]

بنابر اين تا زماني كه عقل آدمي به مرحله ي رشد مناسب نرسد بسياري از معارف فطري درك نخواهد شد چرا كه درك اين معارف با ابزار عقل ممكن است و عقل ناتوان نمي تواند آنها را درك كند. درست مثل بسياري از مطالبي كه در محسوسات براي ما تبديل به علم نشده است حال يا به دليل غفلت عقل و عدم توجه عقل به اهميت آن؛ يا بدليل ضعف عقل و عدم توانايي اين ابزار.

و همين جا معلوم مي شود معناي اينكه علماء مي فرايند : مَنْ فقَدَ حساً فقَدْ فقَدَ علماً چيست. يعني آنكه حسي را از دست بدهد معرفتي كه حاصل از اين ابزار است را از دست مي دهد. نه اينكه منبعي به نام محسوسات وجود ندارد.



مطالب مرتبط: آيا فطرتي هست؟ (1) ------ آيا فطرتي هست؟ (2) ------ آيا فطرتي هست؟ (3)



[1] - (مطهری، مجموعه آثار:ج 3، ص 479)

نظرات  (۳)

۱۱ ارديبهشت ۹۵ ، ۱۰:۲۰ آسیه سادات بنیادی
سلام علیکم. بنده هم آدرس شما را در پیوندهای وبلاگم درج کردم. سپاسگزارم
پاسخ:
تشكر از لطف شما
۱۱ ارديبهشت ۹۵ ، ۱۰:۲۵ آسیه سادات بنیادی
سلام مجدد. در باب نظریه فطرت نقاط ابهامی دارم و در باب آن پستی خواهم گذاشت که به نقد و راهنمایی حضرتعالی چشم خواهد داشت.
فعلا بیشتر نظریه ای کارکردی به نظرم میرسد تا هستی شناختی یا انسان شناختی
سپاس
پاسخ:
سلام
اگر كمكي از دستم بر بيايد انجام خواهم داد
۱۳ ارديبهشت ۹۵ ، ۲۳:۲۵ آب‌گینه موسوی
متشكّرم. استفاده کردم.
پاسخ:
خواهش مي كنم

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">